Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Κεφάλαιο στις 21.01.2012.
Αρμοδιότητα των κεντρικών τραπεζών είναι η διαχείριση του συστήματος των εμπορικών τραπεζών ενός κράτους, των επιτοκίων και του τοπικού νομίσματος. Ωστόσο, η ιδέα της κεντρικής τράπεζας δεν είναι καινούρια. Τα πρώτα δείγματα κεντρικής τραπεζικής αρχής εντοπίζονται στην Κίνα, η οποία πριν από 1.000 περίπου χρόνια έκδωσε τα πρώτα χαρτονομίσματα. Ακόμα και οι Ναϊτες Ιππότες αναζητούσαν πηγές δανεισμού για να χρηματοδοτήσουν τις σταυροφορίες τους. Πολλές από αυτές τις διαδικασίες δοκιμάστηκαν και «φιλτραρίστηκαν» με την πάροδο των ετών, οδηγώντας στα σημερινά σύγχρονα συστήματα τραπεζικής.
Για να δείξουμε την επίδραση των κεντρικών τραπεζών στη σύγχρονη κοινωνία, θα επικεντρωθούμε στη Federal Reserve και στις αποφάσεις νομισματικής της πολιτικής.
Η Fed
Μια από τις βασικότερες προτεραιότητες που τέθηκαν μετά τη Συνταγματική Συνθήκη του 1787 ήταν το υπάρχον χρηματοοικονομικό σύστημα. Πολλά άλλαξαν από τότε. Η κεντρική τραπεζική αρχή στις ΗΠΑ μετονομάστηκε σε Federal Reserve (Fed). Η σύγχρονη Fed συστήθηκε το 1913 από το αμερικανικό Κογκρέσο με την αρμοδιότητα να προσφέρει στη χώρα ένα ασφαλές και σταθερό νομισματικό σύστημα. Η πολιτική της Fed συνοψίζεται στην άσκηση νομισματικής πολιτικής και στον έλεγχο και την εποπτεία των εμπορικών τραπεζών.
Ο βασικότερος λόγος για τη δημιουργία της σύγχρονης Fed ήταν να αποτρέψει το ενδεχόμενο τραπεζικού πανικού στις ΗΠΑ. Το πρόβλημα αυτό ανέκυψε για πρώτη φορά κατά τον επονομαζόμενο «πανικό των τραπεζιτών» το 1907. Εκείνη την περίοδο οι μετοχές στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης έχασαν το 50% της αξίας τους. Ως αποτέλεσμα πολλές τράπεζες και επιχειρήσεις είτε έκλεισαν είτε χρεοκόπησαν, ενώ οι καταθέτες προχώρησαν μαζικά στην απόσυρση των χρημάτων τους προκαλώντας τεράστιο πρόβλημα ρευστότητας.
Η Fed δημιουργήθηκε για να αποσοβήσει κρίσεις παρόμοιες με αυτή του 1907. Το σύστημα της τράπεζας της επιτρέπει να δανείζει στις μικρές, τοπικές τράπεζες σε περιπτώσεις ρευστοποίησης των καταθέσεων ή σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Η Fed χορηγεί δάνεια στις περιφερειακές τράπεζες με μειωμένο επιτόκιο. Στη συνέχεια, όταν εξομαλυνθεί η κατάσταση, οι τράπεζες επιστρέφουν τις υποχρεώσεις τους στη Fed.
Νομισματική Πολιτική
Ένα άλλο εργαλείο της Fed είναι η άσκηση νομισματικής πολιτικής. Η νομισματική πολιτική ως έννοια περιγράφει τα μέτρα που λαμβάνει η Fed για να ελέγξει την παροχή χρήματος στις ΗΠΑ. Η Fed μπορεί να ασκεί είτε επεκτατική νομισματική πολιτική είτε πολιτική σύσφιξης ανάλογα με τις συνθήκες τις οικονομίας.
Σε περιόδους οικονομικής επιβράδυνσης, η Fed επιλέγει επεκτατική πολιτική (πολιτική «χαλάρωσης»), επεκτείνοντας τον ισολογισμό της και μειώνοντας τα επιτόκια. Στη θεωρία, στόχος αυτής της πολιτικής είναι να διευκολύνει την παροχή ρευστότητας στις τράπεζες και τις επιχειρήσεις, τονώνοντας την ανάπτυξη. Σε αυτή την περίπτωση αναμένεται ενίσχυση των θεμελιωδών δεικτών, όπως είναι το ΑΕΠ, και μείωση της ανεργίας.
Όταν η οικονομία «τρέχει» με γρήγορους ρυθμούς, η Fed ασκεί πολιτική σύσφιξης («σφιχτή» πολιτική), συρρικνώνοντας τον ισολογισμό της και αυξάνοντας τα επιτόκια. Με μικρότερη ροή χρήματος, η οικονομία αναμένεται να «κατεβάσει» ρυθμούς, ενώ η ανεργία αυξάνεται.
Οι επιπτώσεις στην αγορά συναλλάγματος
Ελέγχοντας την παροχή χρήματος και τα επιτόκια, οι αποφάσεις της Fed ασκούν άμεση επιρροή στο δολάριο. Όταν η Fed κατακλύζει με χρήμα την αγορά και τις τράπεζες, μειώνεται η αξία του δολαρίου. Το ίδιο συμβαίνει και με τα επιτόκια. Όταν μειώνει τα επιτόκια, ο δανεισμός γίνεται ευκολότερος και η αξία του δολαρίου αποδυναμώνεται.
Στην αντίθετη περίπτωση, όταν η Fed κλείνει τις στρόφιγγες, λόγω της μειωμένης ρευστότητας, ανεβαίνει τόσο η αξία των κεφαλαίων όσο και αυτή του δολαρίου. Το ίδιο συμβαίνει και με τα επιτόκια. Υψηλότερα επιτόκια σημαίνει ακριβότερος δανεισμός και άνοδος του δολαρίου.
Τι σημαίνει αυτό για τους traders
Είναι πολύ σημαντικό ο trader συναλλάγματος να γνωρίζει την πολιτική που ασκεί μια κεντρική τράπεζα (επέκταση ή σύσφιξη). Για παράδειγμα, η ΕΚΤ έχει μειώσει τα επιτόκια από το 4,5% το 2008 στο 1,00% σήμερα. Αν συνυπολογίσουμε την επέκταση της νομισματικής της βάσης μέσω της επέκτασης και αναχρηματοδότησης ομολόγων, θα καταλάβουμε γιατί το ευρώ έχει υποχωρήσει σε σχέση με τα περισσότερα βασικά νομίσματα. Το γράφημα EURAUD αποτυπώνει την πτώση της ισοτιμίας από το 2008 έως σήμερα (περίπου 8.000 pips).
