Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύτηκε στην ειδική ελληνική έκδοση του περιοδικού Forbes μαζί με την εφημερίδα Κεφάλαιο στις 18.02.12
Η μεγαλύτερη χρηματιστηριακή αγορά παγκοσμίως είναι αυτή που αφορά το συνάλλαγμα, με τον ημερήσιο τζίρο να ξεπερνά τα $4,1 τρισ. ημερησίως και να αναμένεται να αυξηθεί δραματικά τα επόμενα χρόνια, καθώς υπάρχουν νομίσματα αναδυόμενων οικονομιών τα οποία δεν είναι διαπραγματεύσιμα, αλλά αναμένεται ότι κάποια στιγμή θα ενταχθούν στον παγκόσμιο μηχανισμό που διαμορφώνει τις συναλλαγματικές ισοτιμίες.
Για πολλά χρόνια το προνόμιο ενασχόλησης με τη συγκεκριμένη αγορά το είχαν μόνο οι μεγάλοι επενδυτές που είχαν πρόσβαση σε τραπεζικά dealing rooms και οι επιχειρήσεις, οι οποίες για τις ανάγκες των εισαγωγών/εξαγωγών τους έπρεπε να διαθέτουν ξένο συνάλλαγμα αλλά και να αναλαμβάνουν τον κίνδυνο που αυτό συνεπαγόταν. Πλέον η αγορά είναι τόσο εξελιγμένη και η πρόσβαση σε αυτήν είναι εφικτή και στον μικρότερο επενδυτή. Μάλιστα, οι αντίστοιχες εταιρίες που προσφέρουν τέτοιου είδους υπηρεσίες, όχι μόνο έχουν αυξηθεί αλλά έχουν συμβάλει σε μεγάλο ποσοστό και στην εκπαίδευση των επενδυτών.
Υψηλός βαθμός χειραγώγησης
Η δυναμική που διαμορφώνεται στην αγορά συναλλάγματος είναι τεράστια και αυτό φαίνεται από τους μεγάλους οίκους, όπως είναι η Barclay’s, η Deutsche Bank, η UBS και η Citigroup οι οποίες τα τελευταία χρόνια κατάφεραν να εξασφαλίσουν μια σταθερά αυξανόμενη κερδοφορία που προερχόταν από τα τμήματα του Forex trading. Αν και ποτέ δεν υπήρχε ειδική αναφορά σε αυτή την κατηγορία κερδών, πλέον οι μεγάλες επενδυτικές τράπεζες έχουν αρχίσει να προωθούν όλο και περισσότερο τις επιτυχίες τους σε αυτό το κομμάτι, με αποτέλεσμα να αυξάνονται ραγδαία τα μερίδιά τους στην αγορά.
Αν και θεωρητικά σε μια τόσο μεγάλη αγορά θα περίμενε κανείς να ισχύει ο κανόνας του ‘ελεύθερου ανταγωνισμού’ και της προσφοράς και της ζήτησης, η αλήθεια είναι διαφορετική. Στην πραγματικότητα η αγορά συναλλάγματος δέχεται τις μεγαλύτερες παρεμβάσεις από κάθε άλλη αγορά και χειραγωγείται περισσότερο από κάθε άλλη αγορά. Αυτό θα πρέπει να γίνει απολύτως κατανοητό γιατί δεν είναι δυνατόν να πιστεύει κανείς ότι μια χώρα θα άφηνε το νόμισμά της να κινείται ανάλογα με τις διαθέσεις της αγοράς.
Κάθε χώρα μπορεί να προδιαγράψει τη μελλοντική πορεία της ισοτιμίας της είτε με την νομισματική πολιτική που εφαρμόζει είτε με άμεσες παρεμβάσεις στην αγορά. Στην αγορά υπάρχουν πολλά νομίσματα όμως λίγα είναι αυτά που οριοθετούν τις εξελίξεις και συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ποσοστό στις προτιμήσεις των επενδυτών.
Αν και τα νομίσματα διακρίνονται σε βασικά και εξωτικά, εμείς προτιμούμε να κάνουμε μια άλλη διάκριση που ουσιαστικά είναι ένας διαχωρισμός της κατηγορίας των βασικών ισοτιμιών. Η διάκριση αυτή είναι: ασφαλή καταφύγια και αυξημένου επενδυτικού κινδύνου. Και χρησιμοποιούμε αυτή τη διάκριση καθώς ανά πάσα στιγμή μας δείχνει τις συνθήκες που επικρατούν στην αγορά και στο επενδυτικό συναίσθημα.
Η διαμόρφωση των επιτοκίων είναι συνήθως αυτή που καθορίζει τις διαφοροποιήσεις στα διάφορα νομίσματα. Νομίσματα με υψηλά επιτόκια συνήθως τείνουν να κινούνται ανοδικά καθώς οι επενδυτές τα προτιμούν έναντι νομισμάτων με χαμηλά επιτόκια. Στις μέρες που βιώνουμε, ένας ακόμα ‘εχθρός’ των νομισμάτων είναι και η λεγόμενη ποσοτική χαλάρωση, δηλαδή το τύπωμα χρήματος και η αύξηση της ρευστότητας για ένα συγκεκριμένο νόμισμα.
«Πρωταγωνιστής» το δολάριο
Το δολάριο είναι αυτό γύρω από το οποίο κινείται η αγορά συναλλάγματος. Και αυτό δεν έχει να κάνει με το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των επενδυτών ασχολείται με την ισοτιμία EUR/USD. Έχει να κάνει με το γεγονός ότι το δολάριο αποτελεί παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Και από αυτό ξεκινούν και οι συνδέσεις της αγοράς νομισμάτων με τις υπόλοιπες αγορές. Η άνοδος του δολαρίου έχει αποπληθωριστικό ρόλο για την παγκόσμια οικονομία ενώ η πτώση του δολαρίου έχει πληθωριστικό ρόλο. Αν, ο επενδυτής/αναλυτής δεν είναι σε θέση να κατανοήσει την παραπάνω λειτουργία αποτυγχάνει να έχει μια σωστή και ολοκληρωμένη εικόνα για τη συγκεκριμένη αγορά.
Αγορά νομισμάτων και αγορά εμπορευμάτων είναι δυο διαφορετικές αγορές αλλά έχουν πολύ υψηλή συσχέτιση μεταξύ τους. Και εδώ, το δολάριο διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο καθώς όλα τα εμπορεύματα τιμολογούνται σε δολάρια. Έτσι μια άνοδος του δολαρίου, αποπληθωρίζει την παγκόσμια οικονομία αφού μειώνει τις τιμές των εμπορευμάτων, ενώ μια πτώση του δολαρίου κάνει ακριβώς το αντίθετο, αφού οι τιμές των εμπορευμάτων αυξάνονται αλματωδώς.
Forex και εμπορεύματα
Αυτό μας οδηγεί στη σημερινή πραγματικότητα της κρίσης χρέους. Ένα από τα πολύ μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζει η παγκόσμια οικονομία είναι η έλλειψη πληθωρισμού. Επομένως η μακροπρόθεσμη πορεία του δολαρίου είναι πτωτική αφού μόνο με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσει να υπάρξει γενικευμένη άνοδος των τιμών και ο πληθωρισμός να επανέλθει σε επίπεδα που θεωρούνται αναγκαία.
Υπάρχει όμως και μια άλλη σχέση μεταξύ των νομισμάτων και των χωρών που είναι πλούσιες σε εμπορεύματα και για το λόγο αυτό υπάρχει και η ονομασία commodity currencies. Είναι συχνό φαινόμενο νομίσματα όπως τα δολάριο Καναδά, Αυστραλίας και Νέας Ζηλανδίας να έχουν μεγάλη θετική συσχέτιση είτε με το χρυσό είτε με το πετρέλαιο είτε με κάποιο άλλο εμπόρευμα.
Όλα αυτά μπορούν να ‘δέσουν’ με την σημερινή εικόνα που έχει διαμορφωθεί στις αγορές, με την παγκόσμια οικονομική κρίση και με το νομισματικό πόλεμο που έχει ξεσπάσει. Δεν είναι στόχος να παραθέσουμε άλλη μια θεωρία σχετικά με την οικονομική κρίση, αλλά να οδηγηθούμε σε μια ξεκάθαρη εικόνα και να δώσουμε μια απάντηση στο ερώτημα που ταλανίζει επενδυτές, αναλυτές και ευρωπαίους πολίτες: θα καταρρεύσει το ευρώ;
Απροσδόκητος σύμμαχος
Εκτιμούμε ότι αυτή τη χρονική συγκυρία το ευρώ έχει βρει δυο ισχυρούς συμμάχους. Το πετρέλαιο και το Ιράν. Το Ιράν είναι η τρίτη μεγαλύτερη πετρελαιοπαραγωγός χώρα και εκτός από αυτό είναι και πυρηνική δύναμη, που σημαίνει ότι είναι σε θέση να διαπραγματευτεί τη θέση του στον παγκόσμιο χάρτη. Η Αμερική μπορεί να αποδεχθεί τα πάντα εκτός από τις όποιες απειλές προς το δολάριο. Το Ιράν έχει έρθει ήδη σε συμφωνία με την Κίνα και την Ιαπωνία προκειμένου να συναλλάσσονται σε γουάν και γεν (λαμβάνοντας φυσικά ως αντάλλαγμα την ανάλογη πολιτική υποστήριξη), ενώ κάτι τέτοιο επιχειρεί να κάνει και με την Ρωσία και την Ινδία. Αυτό όμως που αποτελεί μέγιστη απειλή για το δολάριο είναι ότι στο χρηματιστήριο εμπορευμάτων του Ιράν προωθείται ως νόμισμα συναλλαγών το ευρώ.
Την ώρα λοιπόν που στην Ευρώπη όλοι ανησυχούν για την τύχη του ευρώ και προβληματίζονται για μια πιθανή διάσπαση του κοινού νομίσματος, στο Ιράν δείχνουν να εμπιστεύονται πλήρως το ευρωπαϊκό νόμισμα και μάλιστα το προορίζουν για αντικαταστάτη του δολαρίου στις συναλλαγές του πολυτιμότερου εμπορεύματος που υπάρχει στον πλανήτη.
Αυτό μπορεί να μην εξελιχθεί σε καλό για την κρίση χρέους, καθώς αν οι Αμερικάνοι δεν επιχειρήσουν να επιτεθούν στο Ιράν λόγω της κρίσιμης περιόδου στην οποία βρίσκονται, δεν αποκλείεται να χρησιμοποιήσουν κάθε μέσο που διαθέτουν προκειμένου η κρίση χρέους να πάρει καταστροφικές διαστάσεις και να οδηγήσει την ισοτιμία EUR/USD σε επίπεδα που δεν θα επιτρέπουν αυτή την ενέργεια από πλευράς Ιράν.
